Cơ chế thang đôi, thang ba và quy trình kéo dãn, thu gọn chính xác

Lời mở đầu

Tại các nhà máy sản xuất, công trường xây dựng và khu vực bảo trì cơ sở hạ tầng ở Việt Nam, thang rút công nghiệp như “thang nhôm 2 đoạn” hay “thang nhôm 3 đoạn” đã trở thành những công cụ thiết yếu cho các công việc trên cao. Dù chỉ là một chiếc thang duy nhất, nhưng sự tiện lợi của nó là có thể thu gọn lại khi lưu trữ và kéo dài một cách an toàn lên gấp hai, gấp ba lần chiều cao ban đầu nhờ hệ thống ròng rọc và dây kéo khi làm việc được đánh giá rất cao tại các công trường Việt Nam, nơi có không gian hạn chế. Tuy nhiên, đằng sau sự tiện lợi vượt trội này lại ẩn chứa nguy cơ nghiêm trọng về “tai nạn ngã cao và rơi ngã” do thao tác kéo giãn sai cách hoặc do thiếu hiểu biết về cấu trúc của thang.

Bài viết này được biên soạn dành cho các cán bộ quản lý an toàn, nhân viên thu mua vật tư và giám sát công trường đang làm việc trong các ngành sản xuất, xây dựng và logistics tại Việt Nam. Chúng tôi sẽ bóc tách cấu trúc an toàn độc đáo của thang rút và hướng dẫn từng bước các quy trình thao tác kéo giãn chính xác mà bạn có thể áp dụng tại công trường ngay từ hôm nay. Hãy sử dụng tài liệu này như một cẩm nang thực tiễn để củng cố kiến thức dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế có độ tin cậy cao (như JIS, EN131, TCVN…) và đưa các sự cố “suýt ngã” (near-miss) tại công trường của bạn về bằng không.

Thách thức và bối cảnh của công việc trên cao tại các công trường xây dựng và nhà máy sản xuất ở Việt Nam

Dữ liệu thị trường và thực trạng tai nạn lao động

Cùng với sự phát triển kinh tế nhanh chóng của Việt Nam trong những năm gần đây, việc xây dựng các tòa nhà cao tầng và các nhà máy quy mô lớn đang gia tăng mạnh mẽ tại các khu vực đô thị bao gồm Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Kéo theo đó, tầm quan trọng của An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp (OSH: Occupational Safety and Health) tại các công trường xây dựng và nhà máy sản xuất ngày càng được nâng cao hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, theo báo cáo tai nạn lao động hàng năm được công bố bởi Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (MOLISA), “ngã từ trên cao” vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra các tai nạn lao động nghiêm trọng và tử vong trong tất cả các ngành công nghiệp.

Theo dữ liệu thống kê, có khoảng 35% đến 40% số tai nạn tử vong trong ngành xây dựng và sản xuất xuất phát từ lỗi ngã cao liên quan đến các thiết bị làm việc trên cao như giàn giáo và thang. Đặc biệt, thang rút nhôm là loại thiết bị dễ di chuyển và lắp đặt nên được sử dụng rất thường xuyên, nhưng việc thao tác không đúng cách của những người công nhân chưa qua đào tạo bài bản chính là nguyên nhân kích hoạt tai nạn. Chính phủ Việt Nam đang thắt chặt chính sách kiểm tra an toàn trước khi làm việc và lựa chọn thiết bị cho công việc trên cao dựa trên Luật An toàn, Vệ sinh Lao động 2015. Do đó, các nhà quản lý công trường phải gánh vác trách nhiệm pháp lý lẫn đạo đức trong việc không chỉ đưa vào sử dụng các thiết bị giá rẻ, mà phải lựa chọn các sản phẩm được đảm bảo an toàn về mặt cấu trúc và thiết lập các quy trình làm việc chuẩn chỉnh.

Những nguy cơ nghiêm trọng do thao tác thang sai cách

Khi phân tích chi tiết các nguyên nhân gây ra tai nạn thang rút, phần lớn trong số đó bắt nguồn từ “quá trình thao tác kéo giãn” và “sự thiếu kiểm tra ngay sau khi kéo giãn”. Các thao tác không phù hợp thường gặp và những rủi ro cụ thể mà chúng gây ra bao gồm:

Cơ chế khóa khớp không hoàn toàn (Cơ chế khóa không khớp): Thang nhôm 2 đoạn và 3 đoạn được cố định khi đoạn trên (thang trên) được kéo lên, làm cho các chốt khóa bằng kim loại móc chặt vào các bậc thang (bước thang) của đoạn dưới (thang dưới). Nếu công nhân bắt đầu trèo lên trong khi chốt khóa này chưa được khớp hoàn toàn vào vị trí sâu nhất, chốt khóa sẽ bị tuột ra ngay khi trọng lượng của công nhân (tải trọng động) tác động lên, khiến đoạn thang trên rơi tự do đột ngột do trọng lực của chính nó. Điều này dẫn đến các tai nạn bi kịch khi công nhân bị mất thăng bằng và bị ngã đập xuống đất.
Xử lý dây kéo sai cách và hiện tượng rối dây: Nhiều loại thang rút được trang bị dây kéo (Dây kéo) và ròng rọc (Pulleys) để kéo đoạn thang trên lên. Nếu công việc được thực hiện mà không buộc và cố định dây kéo này vào thân thang một cách chính xác (xử lý điểm cuối của dây), dây kéo sẽ bị vướng vào chân người công nhân trong quá trình lên hoặc xuống, dẫn đến vấp ngã. Ngoài ra, nếu thang bị cố tình kéo lên trong khi dây bị rối, một tải trọng bất thường sẽ tác động lên hệ thống ròng rọc bên trong, gây ra hỏng hóc về mặt cấu trúc.
Mất thăng bằng do thang bị võng quá mức: Khi thang rút được kéo giãn đến mức tối đa, nếu “phần chồng gối (độ rộng chồng gối)” giữa các đoạn thang trên, giữa và dưới không được đảm bảo đủ khoảng cách, toàn bộ chiếc thang sẽ bị võng (Uốn cong) lớn như hình cánh cung. Khi một công nhân nặng từ 80kg trở lên trèo lên cùng với các dụng cụ làm việc, nếu độ võng này vượt quá giới hạn, thang sẽ bị rung lắc dữ dội từ bên này sang bên kia, gây ngã, hoặc trong trường hợp xấu nhất, nó sẽ bị nứt gãy tại các mối nối của vật liệu nhôm.

Cơ chế của thang nhôm 2 đoạn, 3 đoạn và quy trình thao tác kéo giãn chính xác

Cấu trúc an toàn của thang rút (Cơ chế khóa, Dây kéo, Ròng rọc)

Trước khi tìm hiểu các quy trình vận hành chính xác, việc nắm rõ cấu trúc và cơ chế giúp thang rút duy trì tính an toàn là điều bắt buộc. Ba thành phần chính bao gồm:

Đoạn thang trên, giữa và dưới (Strakes / Ladder Sections): Đối với loại thang 2 đoạn, hai đoạn thang được kết hợp lồng vào nhau, và ba đoạn thang được kết hợp đối với loại 3 đoạn. Các “vòng dẫn hướng (pát dẫn hướng)” dùng để trượt các đoạn thang được bố trí ở hai bên hông, được thiết kế chính xác để chuyển động lên xuống mượt mà mà không bị rơ lắc.
Ròng rọc (Pulley) và Dây kéo (Extension Rope): Dây kéo đi qua một ròng rọc được lắp đặt ở đỉnh của thang. Bằng cách kéo sợi dây này về phía trước (hướng xuống dưới), nguyên lý của ròng rọc động (một cơ chế giúp giảm lực vật lý) có thể được áp dụng để kéo đoạn thang trên có trọng lượng nặng lên cao với lực kéo nhẹ nhàng hơn.
Chốt khóa kim loại (Locking Mechanism / Móc khóa): Đây là các vấu khóa có thể di động (bằng kim loại) được gắn thành một cặp trái – phải ở phần dưới của đoạn thang trên. Khi kéo thang lên, chúng di chuyển qua các bậc thang với tiếng kêu “cạch, cạch”, và khi bạn dừng kéo, chúng sẽ móc chặt vào phần trên của bậc thang để cố định. Nhiều sản phẩm chất lượng cao có tích hợp các vạch chỉ thị để xác nhận bằng mắt thường rằng khóa đã được gài hoàn toàn, cũng như các lò xo chống trượt.

Nguồn tham khảo: Sách hướng dẫn an toàn sản phẩm Công ty TNHH Hasegawa Kogyo

Phòng tránh tai nạn! 4 bước thao tác kéo giãn thang chính xác

Để ngăn ngừa hoàn toàn tai nạn ngã cao tại công trường, vui lòng thực hiện các thao tác kéo giãn thang theo bốn bước dưới đây. Quy trình này cũng có thể được áp dụng trực tiếp vào nội dung của buổi họp TBM trước khi làm việc (Toolbox Meeting: cuộc họp an toàn đầu giờ sáng trước ca làm việc).

Bước 1: Kiểm tra trước khi sử dụng và xác nhận môi trường xung quanh

Trước khi kéo giãn thang, luôn đặt thang trên mặt đất bằng phẳng, ổn định. Nghiêm cấm thực hiện thao tác kéo giãn trên nền đất bùn lầy, sàn dốc hoặc trên gạch trơn trượt do dính dầu mỡ.

Các hạng mục kiểm tra: Kiểm tra xem dây kéo có bị mài mòn hay tưa sờn (các đoạn sắp đứt) hay không. Kiểm tra xem ròng rọc có quay mượt mà không. Kiểm tra xem lò xo của chốt khóa kim loại có hoạt động tốt và trả về vị trí cũ mượt mà khi di chuyển bằng tay hay không.
An toàn xung quanh: Xác nhận rằng không có đường dây điện trên cao (đặc biệt là đường dây cao thế). Do thang nhôm có tính dẫn điện cao, việc tiếp xúc với đường dây điện sẽ lập tức dẫn đến tai nạn điện giật tử vong.

Bước 2: Kéo thang lên (Thao tác kéo giãn)

Trong trạng thái thang được tựa vào bề mặt đỡ (hoặc được đặt nằm trên mặt đất trong khi đảm bảo an toàn cho khu vực xung quanh), hãy nắm chặt dây kéo bằng cả hai tay.

Đặt một chân lên bậc thang thấp nhất của đoạn thang dưới và giẫm chặt lên đó, neo giữ thang chắc chắn xuống mặt đất để thân thang không bị nhấc lên.
Kéo dây thẳng xuống theo một nhịp độ đều đặn. Tại thời điểm này, hãy kéo thang lên trong khi xác nhận bằng âm thanh của đoạn thang trên di chuyển qua từng bậc thang nơi gắn chốt khóa, tạo ra tiếng kêu “cạch, cạch” liên tục.
Trong trường hợp sử dụng thang 3 đoạn, trước tiên hãy kéo “đoạn thang giữa” lên vị trí quy định để khóa lại, sau đó thực hiện thao tác bước hai để kéo tiếp “đoạn thang trên” lên. Việc cố tình kéo tất cả các đoạn lên cùng một lúc sẽ gây mất thăng bằng.

Bước 3: Xác nhận chốt khóa đã khớp hoàn toàn (Bước quan trọng nhất)

Sau khi kéo lên đến chiều cao mục tiêu, hãy thả lỏng dây kéo một chút để các chốt khóa của đoạn thang trên (và đoạn thang giữa) hạ xuống và “gối lên (móc chặt vào)” các bậc của đoạn thang dưới một cách chắc chắn.

Xác nhận bằng mắt thường: Hãy chắc chắn kiểm tra bằng mắt rằng cả chốt khóa bên trái và bên phải đang ôm đều vào bậc thang. Trạng thái “khóa một bên” khi chốt chỉ gài được một phía là vô cùng nguy hiểm. Ngay khi công nhân bước lên, một bên sẽ bị tuột ra, khiến thang bị vặn xoắn và lật úp.
Kiểm tra độ rộng chồng gối: Ngay cả khi thang được kéo giãn đến mức tối đa, hãy xác nhận rằng đoạn chồng gối giữa thang trên và thang dưới (độ rộng chồng gối) vẫn giữ được từ 3 bậc trở lên (theo đúng thông số kỹ thuật của sản phẩm). Nếu thấp hơn mức này, độ bền liên kết không thể được duy trì, dẫn đến gãy hỏng cấu trúc.

Bước 4: Xử lý điểm cuối của dây kéo và điều chỉnh góc nghiêng đặt thang

Sau khi đã xác nhận chốt khóa an toàn, hãy thực hiện việc xử lý phần dây kéo còn thừa.

Vì một sợi dây treo lủng lẳng lỏng lẻo có thể gây vấp ngã hoặc vướng víu trong quá trình lên xuống, hãy quấn nó thật chặt quanh các bậc của đoạn thang dưới và buộc lại chắc chắn để không bị tuột ra (điều này gọi là xử lý điểm cuối của dây).
Cuối cùng, điều chỉnh góc nghiêng tựa của thang ở mức “75 độ”. Nếu góc quá dốc (từ 80 độ trở lên), thang rất dễ bị lật ngửa ra sau, ngược lại nếu góc quá nông (từ 70 độ trở xuống), tải trọng tác động lên phần giữa của thang sẽ tăng lên, khiến thang bị uốn cong hoặc phần chân đế bị trượt và đổ ra ngoài. Thiết lập sao cho khoảng cách từ sàn đến bề mặt tường bằng khoảng 1/4 chiều dài hữu dụng của thang là thước đo chuẩn cho góc 75 độ.

Các nghiên cứu tình huống áp dụng sản phẩm và dịch vụ của Hasegawa (Hasegawa Vietnam)

Thang rút của Hasegawa tự hào có độ an toàn và độ bền cao (Đặc điểm nổi bật)

Các loại thang nhôm 2 đoạn và 3 đoạn do Hasegawa Vietnam cung cấp được thiết kế và sản xuất dựa trên triết lý của tiêu chuẩn JIS nghiêm ngặt của Nhật Bản (JIS S1121: Thang bằng hợp kim nhôm) và tiêu chuẩn châu Âu (EN131). Điểm khác biệt lớn nhất so với các sản phẩm giá rẻ thông thường nằm ở “độ cứng cáp của cấu trúc” và “cơ chế an toàn triệt để” của nó.

Áp dụng hợp kim nhôm cường độ cao: Thông qua công nghệ đúc đùn độc quyền, chúng tôi sử dụng loại hợp kim nhôm sở hữu độ bền vượt trội chống lại sự rung lắc và độ võng trong khi vẫn duy trì trọng lượng nhẹ. Điều này giảm thiểu tối đa hiện tượng “lắc lư” của thang khi công nhân trèo lên vị trí cao, đồng thời tăng cường sự an tâm về mặt tâm lý và nâng cao hiệu suất làm việc.
Khóa đôi, Móc khóa có độ tin cậy cao: Chốt khóa kim loại của các sản phẩm Hasegawa được thiết kế với khả năng chống bụi và độ bền tuyệt vời nhằm đảm bảo vận hành đáng tin cậy ngay cả trong môi trường công trường khắc nghiệt, nơi bụi bẩn và bùn đất dễ dàng xâm nhập. Nó sở hữu hình dáng giúp dễ dàng nhận biết trạng thái khóa bằng mắt thường, tạo điều kiện thuận lợi cho việc kiểm tra của các cấp quản lý.

Nghiên cứu tình huống triển khai: Cải thiện tại các công trường xây dựng tường ngoài và bảo trì nhà máy

Chúng tôi xin giới thiệu một trường hợp cải tiến tại Công ty A, một doanh nghiệp xây dựng liên doanh giữa Nhật Bản và đối tác bản địa, chuyên thực hiện các dự án xây dựng tường ngoài quy mô lớn và bảo trì nhà máy tại tỉnh Bình Dương, Việt Nam.

【Trước khi cải tiến: Các thách thức trước khi áp dụng】 Tại Công ty A, họ từng sử dụng hàng chục chiếc thang 2 đoạn giá rẻ do nước ngoài sản xuất vốn có sẵn rất nhiều trên thị trường. Tuy nhiên, các báo cáo từ công nhân Việt Nam liên tục gửi về với nội dung “kéo dài thang trên 4 mét khiến phần giữa bị võng, rất đáng sợ” và “khó có thể biết được chốt khóa đã khớp hay chưa, trước đây từng có một sự cố suýt ngã khi thang bị tụột xuống vài centimet ngay khi công nhân vừa bước lên”. Hơn nữa, do các sợi dây kéo bị mài mòn và đứt rất nhanh, việc quản lý an toàn đã trở thành một hình thức mang tính chiếu lệ khi công nhân tự ý thay thế chúng bằng các sợi dây nilon bất kỳ ngay tại công trường.
【Hành động: Các biện pháp khắc phục từ Hasegawa】 Sau khi nhận được yêu cầu tư vấn từ cán bộ quản lý an toàn, Hasegawa Vietnam đã đề xuất thay thế toàn bộ sang loại thang nhôm 2 đoạn có độ cứng cáp cao (như dòng HD2) phù hợp với chiều cao làm việc tối đa của công trường. Khi triển khai, đội ngũ nhân viên chuyên nghiệp của Hasegawa đã đến tận công trường và tổ chức một buổi đào tạo an toàn thực hành bằng ngôn ngữ bản địa (tiếng Việt) dành cho 30 công nhân và giám sát công trường về “thao tác kéo giãn chính xác, xử lý điểm cuối của dây kéo và tầm quan trọng của góc lắp đặt 75 độ.”
【Sau khi cải tiến: Kết quả đạt được sau áp dụng】 Sau khi đưa vào sử dụng thang nhôm 2 đoạn của Hasegawa, những khiếu nại từ công nhân về hiện tượng “rung lắc và độ võng” đã được giải quyết triệt để. Với một chỗ đứng vững chắc, tốc độ bắt vít tường ngoài và công việc bắn keo silicone trên cao đã tăng lên, cải thiện hiệu suất xây dựng tổng thể thêm 15%. Hơn nữa, bằng việc đưa nội dung “kiểm tra khóa thang rút” thành một việc làm định kỳ trong các buổi họp đầu giờ sáng, các tai nạn lao động và sự cố suýt ngã liên quan đến thang rút đã liên tục được duy trì ở mức “bằng không” cho đến nay, sau hai năm triển khai. Trưởng bộ phận thu mua cũng dành lời khen ngợi lớn cho sản phẩm: “Nhờ độ bền cao của thang, chi phí thay thế thường xuyên đã được cắt giảm, mang lại hiệu quả tiết kiệm chi phí tổng thể.”

Vì sao Hasegawa được lựa chọn: Sự tin cậy vượt trội

Kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt và đạt các chứng nhận quốc tế (Tuân thủ JIS, TCVN, EN131)

Các sản phẩm của Hasegawa Vietnam không đơn thuần chỉ là những chiếc thang có vẻ ngoài đẹp mắt. Chúng được sản xuất bằng cách chuyển giao nguyên vẹn các tiêu chuẩn an toàn mà Hasegawa Kogyo của Nhật Bản đã vun đắp trong suốt hơn nửa thế kỷ trực tiếp đến nhà máy của chúng tôi tại Việt Nam.

Tất cả các sản phẩm đều vượt qua các bài kiểm tra tải trọng quá mức gấp nhiều lần so với tải trọng tối đa, kiểm tra độ bền liên kết của các bậc thang, và các bài kiểm tra vận hành lặp đi lặp lại đối với chốt khóa kim loại. Chúng tôi tuân thủ và phù hợp không chỉ với các tiêu chuẩn JIS của Nhật Bản mà còn với các tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) và chứng nhận EN131 quốc tế, đảm bảo chất lượng có thể tự tin trình xuất trong các đợt đánh giá nhà máy nghiêm ngặt cũng như các đợt kiểm tra OSH tại công trường do các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (Nhật Bản, Mỹ, Châu Âu) yêu cầu.

Khả năng tùy biến và cấu trúc hỗ trợ sau bán hàng nhanh chóng ngay tại Việt Nam

Khác với các sản phẩm nhập khẩu đơn thuần hoặc sản phẩm từ các đại lý phân phối một chiều, Hasegawa duy trì một cơ sở sản xuất và hỗ trợ vững chắc ngay trong lòng Việt Nam.

Khả năng tùy biến (Customization): Chúng tôi đáp ứng nhanh chóng ngay tại Việt Nam đối với các yêu cầu tùy biến (thiết kế theo yêu cầu) phù hợp với nhu cầu đặc thù của từng công trường, ví dụ như “gắn thêm phần linh kiện tựa tường đặc biệt vào đỉnh thang để tránh hệ thống đường ống của nhà máy” hoặc “điều chỉnh chiều dài của thang 3 đoạn để vừa vặn với một không gian hẹp.”
Dịch vụ chăm sóc sau bán hàng chu đáo: Ngay cả trong trường hợp dây kéo bị mài mòn do sử dụng lâu năm hoặc chuyển động của ròng rọc bị giảm sút, chúng tôi sẽ nhanh chóng cung cấp các linh kiện thay thế chính hãng từ Hasegawa Vietnam và hướng dẫn bạn các phương pháp bảo trì. Chúng tôi đã thiết lập một hệ thống nhằm ngăn các sản phẩm bị đối xử như loại dùng một lần, duy trì tính an toàn cao trong suốt thời gian dài sử dụng.

Tóm tắt

Thang nhôm 2 đoạn và 3 đoạn là những công cụ tuyệt vời giúp tăng hiệu suất cho công việc trên cao, nhưng sự an toàn của chúng chỉ được đảm bảo khi có sự kết hợp của hai yếu tố: “lựa chọn thiết bị có chất lượng đáng tin cậy” và “thao tác kéo giãn chính xác của từng người công nhân”. Kiểm tra bề ngoài trước khi làm việc, kéo thang lên mượt mà, kiểm tra sự khớp đều trái-phải của chốt khóa kim loại, và tuân thủ nghiêm ngặt góc nghiêng tựa thang 75 độ. Việc thực hiện triệt để những điều cơ bản này kết nối trực tiếp đến việc bảo vệ mạng sống của những người công nhân tại công trường, những người đang ngày đêm cống hiến cho sự phát triển của Việt Nam.

Hasegawa Vietnam không chỉ là một công ty bán thang nhôm chất lượng cao, mà còn là một đối tác cùng bạn kiến tạo nên văn hóa an toàn tại công trường. Nếu bạn là một cán bộ quản lý an toàn đang cảm thấy dù chỉ một chút lo lắng (độ võng, khóa lỏng, lão hóa) đối với những chiếc thang hiện đang sử dụng, hoặc một trưởng bộ phận thu mua đang tìm kiếm thiết bị thỏa mãn các tiêu chuẩn an toàn cho một dự án mới, xin vui lòng liên hệ với Hasegawa Vietnam. Chúng tôi sẽ đề xuất giải pháp an toàn tối ưu nhất cho công trường của bạn.