Vì sao “mặt trên thang chữ A” trở thành điểm mù nguy hiểm? Cơ chế trọng tâm và rủi ro té ngã được lý giải bằng vật lý

Tại các công trường xây dựng và nhà máy sản xuất ở Việt Nam, thang nhôm là một trong những công cụ quen thuộc nhất. Tuy nhiên, chính vì sự quen thuộc này mà nguyên tắc an toàn cơ bản nhất — “Không đứng trên bậc trên cùng (đỉnh thang)” — thường bị xem nhẹ. Ngay cả khi giám sát viên nhắc nhở “Nguy hiểm!”, công nhân vẫn thường trả lời rằng “Tôi quen rồi nên không sao đâu” hoặc “Chỉ một chút thôi mà”.

Tuy nhiên, hành vi đứng trên bậc trên cùng không đơn thuần là vi phạm quy tắc ứng xử. Dưới góc độ vật lý, đó là một hành động cực kỳ nguy hiểm, giống như việc “tự mình kích hoạt công tắc gây lật đổ”. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giải thích chi tiết cho các cán bộ quản lý an toàn và phụ trách thu mua về lý do tại sao không được đứng trên đỉnh thang, dựa trên các căn cứ khoa học như sự dịch chuyển trọng tâm, diện tích đa giác chân đế và các dữ liệu định lượng. Sự hướng dẫn dựa trên cơ sở khoa học sẽ nâng tầm văn hóa an toàn tại hiện trường Việt Nam lên một bước mới.

Tình hình an toàn lao động tại Việt Nam đang trở nên nghiêm ngặt hơn cùng với quá trình công nghiệp hóa nhanh chóng. Theo thống kê của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (MOLISA), khoảng 30% – 35% số vụ tai nạn lao động tử vong có nguyên nhân từ “ngã cao”.

Điều đáng chú ý là tai nạn không chỉ xảy ra tại các công trường xây dựng quy mô lớn mà còn phổ biến trong các hoạt động bảo trì thiết bị hàng ngày và làm việc trong kho bãi. Theo dữ liệu từ Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản, khoảng 45% số vụ tai nạn ngã từ thang xảy ra ở độ cao dưới 2 mét. Tại Việt Nam, một khảo sát năm 2024 cho thấy trong số các vụ tai nạn ngã cao tại các nhà máy quy mô nhỏ, có hơn 1.200 trường hợp mỗi năm được báo cáo do sử dụng thiết bị lên xuống không phù hợp, trong đó phần lớn là do làm việc trên đỉnh thang hoặc rướn người ra ngoài.

Tại sao “bậc trên cùng” lại nguy hiểm đến vậy? Đó là vì cấu trúc của thang “không được thiết kế để chịu tải khi đứng trên đỉnh”. Thang tạo ra cấu trúc ổn định hình chữ A (tam giác) khi hai bên thang được mở ra và cố định bằng thanh khóa an toàn.

Tuy nhiên, khi đứng trên đỉnh thang, 3 rủi ro vật lý sau đây sẽ xảy ra đồng thời:

Hãy cùng tìm hiểu về độ ổn định của thang dưới góc độ vật lý thông qua các công thức và lý thuyết.

Việc một vật thể có bị đổ hay không được quyết định bởi sự cân bằng giữa mô-men phục hồi và mô-men lật. Khi nhìn thang từ bên cạnh, nếu chiều rộng tiếp đất là $L$ và chiều cao trọng tâm là $h$, góc lật $\theta$ được biểu thị qua mối quan hệ sau:

$$\tan \theta = \frac{L}{2h}$$

Như công thức trên cho thấy, chiều cao trọng tâm $h$ càng lớn thì góc $\theta$ dẫn đến lật càng nhỏ. Nói cách khác, “trèo càng cao, chỉ cần một độ nghiêng nhỏ là sẽ ngã”. Việc đứng trên đỉnh thang chính là hành vi làm cực đại hóa $h$ và cực tiểu hóa độ ổn định.

Dữ liệu chính: Chỉ số rủi ro vật lý khi làm việc với thang

Nguồn trích dẫn: MOLISA Occupational Safety Report 2024, Hasegawa Safety Standards

【Trường hợp: Nhà máy linh kiện điện tử A gần TP. Hồ Chí Minh】

Các sản phẩm của Hasegawa Kogyo được sản xuất theo tiêu chuẩn nội bộ nghiêm ngặt, đáp ứng hoặc vượt qua tiêu chuẩn JIS (JIS S 1121) của Nhật Bản — một trong những tiêu chuẩn khắt khe nhất thế giới — và tiêu chuẩn quốc gia Việt Nam TCVN 12108.

Đặc biệt, các bài kiểm tra về “độ bền” và “độ võng” được thực hiện triệt để, đảm bảo thang không bị hỏng ngay cả khi chịu tải trọng gấp nhiều lần định mức. Trong môi trường nóng ẩm tại Việt Nam, bề mặt hợp kim nhôm được xử lý chống ăn mòn, giúp duy trì hiệu suất an toàn ban đầu trong thời gian dài.

Hasegawa Việt Nam không chỉ đơn thuần bán sản phẩm. Thế mạnh của chúng tôi còn nằm ở “Giải pháp tùy chỉnh” phù hợp với thực trạng hiện trường.

Hành vi đứng trên đỉnh thang là việc tự tạo ra một “trạng thái cực kỳ mất ổn định” dưới góc nhìn vật lý. Khi trọng tâm dâng cao và dễ lệch ra ngoài diện tích chân đế, một khi đã mất thăng bằng thì không thể cứu vãn.

Để bảo vệ những nhân viên đáng quý tại Việt Nam, không chỉ dừng lại ở việc nhắc nhở, mà cần có các giải pháp về phần cứng như “chọn thang có chiều cao phù hợp để không cần đứng lên đỉnh” hoặc “sử dụng các sản phẩm có cấu trúc ngăn chặn việc đứng lên đỉnh”, kết hợp với giáo dục dựa trên cơ sở khoa học như bài viết này đã trình bày.

Hasegawa Việt Nam luôn sẵn sàng hỗ trợ quý khách đạt được mục tiêu “Không tai nạn lao động” bằng những sản phẩm chất lượng cao và kiến thức chuyên môn. Môi trường làm việc an toàn chính là bước đi đầu tiên để nâng cao năng suất.